عباس قديانى

785

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

پيمان دولت ايران متعهد شد كه در امور كشور افغانستان مداخله نكند و از كليهء ادعاهاى خود در هرات صرف‌نظر نمايد و دولت انگليس نيز به‌سهم خود موافقت نمود كه ايران را از قواى خود تخليه نمايد . معاهدهء پاريس كه به كلى دست ايران را از دخالت در افغانستان كوتاه مىكرد باعث افزايش نفوذ انگلستان در دربار ايران شد . ناصر الدين شاه كه از بىلياقتى اعتماد الدوله در مسئله هرات و اختلال امور كشور رنجيده‌خاطر بود ، وى را در محرم 1275 از صدارت بر كنار كرد . چه اين مرد بدون مراعات اوضاع و احوال زمان اقدام به فتح هرات كرد و آن‌قدر كفايت نداشت كه جنگ ايران و انگليس را مدتى ادامه دهد ، زيرا هرگاه قدرى از طرف ايران پافشارى مىشد ممكن بود به زودى اوضاع عوض شود ، چه پس از آن پيمان بستن برنيامد كه بلواى معروف هند آغاز شد و كار بر انگليسها سخت گرديد و اگر ايرانيان تا اين زمان پايدارى مىكردند مسلما ايالت هرات را از دست نمىدادند . پس از عزل ميرزا آقا خان ، ناصر الدين شاه شخصا به تقليد رؤساى ممالك فرنگستان زمام امور كشور را در دست گرفت و چند وزارتخانه مانند : وزارت خارجه ، وزارت داخله ، وزارت جنگ ، وزارت ماليه ، وزارت علوم و وزارت وظايف تأسيس كرد . ادارهء وزارت ماليه را به عهدهء ميرزا يوسف مستوفى الممالك آشتيانى گذاشت و عليقلى ميرزا اعتماد السلطنه را وزارت علوم داد و وزارت جنگ را به ميرزا محمد خان قاجار سپرد . در سال 1281 بار ديگر صدراعظمى برگزيد و صدارت خود را به ميرزا محمد خان قاجار داد . معبد آناهيتا ( واقع در قصبه كنگاور - بين همدان و كرمانشاه ) ساختمان معبد سنگى آناهيتا را به دورهء اشكانيان نسبت مىدهند . اين معبد بر روى صفحه سنگى بزرگى واقع شده ، و از بقاياى آن چند قطعه سر ستون سنگى و ستونهاى مدور باقى است . پايه‌هاى اين معبد عظيم از سنگهاى تراش به اندازه‌هاى مختلف ساخته شده است . از اسلوب بنا معلوم مىشود كه ساختمان آن در اوايل عصر اشكانى صورت گرفته است . تاريخ آن را در حدود دويست سال قبل از ميلاد مىدانند . در ساختمان اين بنا اسلوب معمارى ايران عهد اشكانى آشكار است . ( 253 قبل ميلاد تا 224 بعد از ميلاد ) . معتزله بنيانگذار اين مذهب « و اصل بن عطا » و لقبش غزال بود ( 80 - 113 ه . ) . وى در مدينه تولد يافت و در بصره بزرگ شد . مذهب معتزلى از نظر آزادانديشى و خردگرايى اهميت بسيار داشت و از اين لحاظ مهمترين مكتب كلامى و فكرى شمرده مىشد . در زمان آل بويه گروهى از پيروان معتزله در نواحى خراسان وجود داشتند و نيز در خوزستان تعداد معتزليان از هر جاى ديگر بيشتر بود . معتصم از خلفاى عباسى كه چون حمايت و دوستى عرب را هم از دست داده بود سعى مىكرد نيروى ثالثى را جانشين آن دو سازد . از اين‌رو بر عنصر ترك كه پس از فتح ماوراء النهر و تركستان ، وارد جامعهء اسلام شده بودند اعتماد كرد و غلامان زرخريد ترك را كه جوانانى